Krizin gemi inşa sektörüne etkisi

Yazar: YAŞAR DURAN AYTAŞ

Yıllarca kendi imkânlarıyla alt yapı çalışmalarını ve yatırımlarını tamamlayarak bugünkü konumuna gelen Türk Özel Sektör Tersane ve Tekne İmalcileri; 1994 Yılında yaşanan ekonomik kriz ile 2000 ve 2001 yıllarında yaşanan ekonomik krizlerde ortalama % 10 kapasite ile faaliyetlerini sürdürerek ayakta kalmayı başarmışlardır. Türkiye Özel Sektör Tersaneleri; 2002 yılında IMO kurallarının getirmiş olduğu zorunlulukla Dünya yeni gemi inşa taleplerinde yaşanan talep patlamasını, Ülkemizin coğrafi konumu başta olmak üzere kalite, düşük kar payı ve müşteri memnuniyeti gibi faktörlerle Ülkemize yönlendirme başarılmış ve bu sayede Ülkemizin Dünya gemi inşa sanayindeki pazar payı artırılmıştır. Ülkemiz Tersanelerinde 2002 yılında alınan siparişlere bakıldığında 320 bin DWT iken 2007 yılında bu rakam 3.1 milyon DWT?lara kadar yükselmiştir. Genel olarak bakıldığında ise dünya tersaneleri bu dönemler içerisinde % 89?luk bir yükselme gösterirken Ülkemiz tersaneleri % 360 büyüme göstermiştir. Ayrıca tersanelerimiz, 2002 yılında Dünya sıralamasında 23. sırada iken, 2007 yılı sonlarında adet olarak 4. sıraya, tonaj bazında ise 6.sıralara yükselmiştir. Ekim 2008 itibariyle adet bazında beşinci sıradaki yerini korumaktadır.Ülkemiz tersaneleri 2002?2008 yılları arasında inşa ettiği gemilerin çoğunu ihraç amaçlı inşa etmiş ve 2002 yılında 488 milyon USD deniz aracı ihraç edilmişken, 2008 yılı Ekim ayı itibariyle ise 2 milyar 190 milyon USD?na yükselmiştir.Ülkemizdeki tersanelerden sağlanan istihdama bakıldığında ise; 1?e 6 oranında istihdam sağlayan tersanecilik faaliyetlerinde 2002 yılında 13.000 kişi istihdam edilmişken 2008 yılında 34.500 kişiye istihdam sağlanmıştır. Ayrıca, Yapılan çalışmalar neticesinde Deniz Kuvvetleri Komutanlığının ihtiyacı olan gemilerin inşası artık Özel Sektör Tersanelerinde yapılabilecek duruma gelmiş olup, olağanüstü durumlarda da tüm tersanelerimiz Deniz Kuvvetlerimizin emrinde görev alacak stratejik bir konuma getirilmiştir. Tersanelerimizdeki bu yükseliş trendi devam ederken, Amerika Birleşik Devletlerinde patlak veren, ancak finansal etkileri tüm dünyaya yayılan krizden ülkemizdeki ve dünyadaki bütün tersaneler negatif yönde etkilenmiş ya da etkilenme korkusunu hisseder duruma gelmiştir. Bunun nedenleri arasında, 2008 yılı başından itibaren petrol fiyatlarındaki artışlar, ithal edilen gemi yan sanayi ürünlerindeki fiyat artışları, navlun fiyatlarındaki düşüşler, gerek yerli gerekse yabancı basında Tersanelerimizdeki münferit kaza olayları ile buna istinaden uygulanan tersane kapatılma işlemlerinin yabancı ülkelerdeki armatörlük kuruluşlarında yankı bulması vb. nedenlerden ötürü Tersanelerimizin yeni sipariş alamamasına ve/veya alınan siparişlerin de önemli bir miktarının iptal edilmesine yol açmıştır. Bu kapsamda; Bir kısım tersanelerin kapanma noktasına geleceği ve yeni tersane yatırımlarının ise tamamen duracağı, sağladığı istihdamla 15.000-20.000 çalışanın işten çıkarılacağı, en önemlisi de, sektörün uzun yıllar içerisinde verilen emeklerle elde etmiş olduğu birikimin ve kalifiye insan gücünün ve Ülkemiz Gemi İnşa Sanayi imajını kaybedilebileceği bir sürece girilmiştir. Bu sürecin Ülke menfaatlerine uygun hale getirilebilmesi amacı ile bazı tedbirler alınması gerektiği düşünülmektedir. Deniz ulaşımı, denizyolunda gemi ve diğer deniz araçları ile sağlanmaktadır. Ancak, deniz ulaşımının sağlanması için gerekli olan deniz ulaşımının mütemmim cüz?leri olarak yasalarla belirlenen gemi inşa, bakım onarım ve konaklama tesisleri olarak nitelendirilen Tersane, Tekne İmal ve çekek yerleri, Balıkçı Barınakları, Yat Limanları gibi tesisler deniz ulaştırmasının mecburi alt yapıları arasında yer almaktadır. Deniz ulaşımının ulusal ve uluslararası boyutta yürütülebilmesi için kıyılarımızdan başkaca bir yerde yapılması mümkün olmayan bu tesislerden gemi ve deniz araçlarının hizmet alması bir zorunluluktur. Gemi ve Deniz araçlarının denize elverişli hale getirilmesi, bakım-onarımlarının yapılması, inşa ve tadilatlarının gerçekleştirilmesi gibi tüm hizmetlerin yukarıda belirtilen tesislerden alınması bir zorunluluktur. Ayrıca, bu tesisleri ulusal ve uluslararası ulaşıma entegre hale getirebilmek için karayolu, demiryolu ve havayolu gibi bağlantıların sağlanabileceği kıyılara kurulması önem arz etmektedir. Bilindiği üzere, kıyılarımızda deniz bağlantılı olarak kamu yararına bir çok hizmetler verilmektedir. Deniz ulaşımı da kamu yararı gözeten hizmet türlerinden biridir. Dolayısı ile, deniz ulaşımının sağlanması ancak ve ancak ulaşım alt yapısı ve mütemmim cüzlerinin tamamlanması ile mümkün olabilecektir. Ayrıca; Ege ve Akdeniz Bölgesinde, yat turizminin gelişmesine paralel olarak tekne inşa, bakım-onarım ve çekek faaliyetleri hızla artmaktadır. Bununla birlikte, sektör gerekli standart ve alt yapı imkânlarından uzak bir şekilde, imar planlarına işlenmeksizin iptidai şartlarda faaliyetlerini sürdürmeye çalışmaktadırlar. Kıyılarımızda, genellikle turizm amaçlı yapılaşmaların yoğun olduğu dikkate alınarak, yat turizminin alt yapısı niteliğindeki tekne inşa, bakım-onarım ve çekek yerlerinin bu yapılanmaya göre yeniden gözden geçirilmesi ve buna göre bir düzenleme yapılmasının gerekli olduğu açıkça görülmektedir. Turizm faaliyetleri çerçevesinde bu bölgelerdeki yat turizminin devam ettirilebilmesi, geliştirilebilmesi ve ülke ekonomisine daha fazla katkıda bulunabilmesi amacıyla, düzensiz ve yetersiz halde bulunan tekne imal ve çekek alanlarının, bir alanda toplanması ve daha modern tesisler haline getirilebilmesi için, planlı yerlere ihtiyaç duyulmaktadır.Yukarıdaki açıklamalar ışığında görülmektedir ki; gerek Amerika Birleşik Devletlerinde patlak veren ve finansal etkileri tüm dünyaya yayılan kriz gerekse Tersane ve Tekne İmal sektörünün içinde bulunduğu dar boğaz değerlendirildiğinde, sektörel anlamda Ulaşım sektörü başta olmak üzere, Turizm, Sanayi gibi bir çok sektörü içinde barındırarak ayakta durmaya çalışan Gemi İnşa sektörünün global kriz nedeni ile içinde bulunduğu zor durumun bir an önce atlatması gerekmektedir. Bu doğrultuda, öncelikle Ege Bölgesindeki Tekne İmal projelerimiz (Aliağa Çaltıdere, Fethiye Karaot, Marmaris Bozburun, Bodrum Ören, Kurucaşile Tekkeönü vb.) olmak üzere tüm kıyılarımızda bulunan Tersane, Tekne İmal, Bakım-onarım ve Çekek alanları ile ilgili projelerimizin hayata geçirilmesi büyük önem arz etmektedir. Bu bölgelerde, dağınık halde faaliyette bulunan firmalar, gerek kurmuş oldukları kooperatif/dernek/birlikler aracılığı ile gerekse bağımsız olarak büyük çoğunluğunu deniz dolgusu yaparak kazanacakları alanlar üzerinde faaliyetlerini sürdürmeyi amaçlamışlardır. Dünyada yaşanan finansal kriz gemi inşa sektöründe yeni gemi inşa siparişlerinin azalmasına sebep olmuştur. 2013 yılından itibaren gemi inşa siparişlerinde artmalar başlayacağı ve müteakip yıllarda bu sipariş artışlarının süreceği tahmin edilmektedir.Doğu Asya tersaneleri ile Ülkemiz tersanelerinin hitap ettiği müşteriler ve gemi tipleri farklı farklıdır. Kanaatimce tersanelerimiz 2000 ve öncesi yıllara geri dönmeyecektir.Yaşanan global ekonomik krize karşı acilen tedbirler alınmalıdır, Alınması gereken bazı tedbirler şunlar olabilir;? Yabancı gemi yan sanayi girdilerine karşı yerli gemi yan sanayi ürünlerine KDV muafiyeti getirilmeli.? Yeni gemi siparişlerinde, bakım-onarımda yerli gemi yan sanayi ürünlerinin kullanılması teşvik edilmeli.? Türkiye Tersaneler Master Planında yer aldığı gibi gemi yan sanayicileri merdiven altlarındaki imalat yerlerinden kurtarılarak, sanayi sitelerine kavuşturulmalı,? Muhakkak AR-GE merkezi kurulmalı, bunun detay çalışmaları derhal başlatılmalı,? Gemi sanayicileri sektör çeşitliliğine girmeleri, tüm yumurtaları aynı sepete koymamaları,? Tersane, yat, çekek yerlerine bedelsiz veya en az 16 yıl bedelsiz kullanım hakkı verilmeli,? Teşvik uygulama bölgelerinde olduğu gibi ucuz enerji kullanım ve sigorta muafiyetleri uygulanmalı,? Cirodan alınan binde birlik pay kaldırılmalı,? Yerli koster filosu acilen yenilenmeli,? Finansal destek sağlanarak İDO bünyesindeki şehir hatları işletmesine ait yolcu ve araba vapurları yenilenmeli,? Gemilerin hurdaya ayrılmasında teşvik uygulanarak yeni gemi inşası sağlanmalı,? Sektörün kendi içinde uyumluluk sağlanarak kapasitelerine göre iş paylaşımı sağlanmalı,? Krizlere karşı acil müdahale komisyonları kurulmalı, alınacak tedbirlerin hayata geçirilmesi için çalışılmalı,? Türk Denizcilik Enstitüsü kurulmalı,Gemi İnşa Sanayiimizin birlik ve beraberlik içerisinde yaşanan global finansal krizi 2009 yılı sonuna kadar atlatacağını ümit ediyorum.

http://www.virahaber.com/ sitesinden 24.05.2012 tarihinde yazdırılmıştır.