1. Giriş
İşçi sağlığı ve iş güvenliğini; iş yerlerinde işin yürütülmesi sırasında çeşitli sebeplerden kaynaklanan sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak amacıyla yapılan sistemli ve ilmi çalışmalar olarak tanımlayabiliriz.
İşçi sağlığı ve iş güvenliği çalışmalarının amacı;
Üretim güvenliğini ve İşletme güvenliğini sağlamak olarak sıralayabiliriz.
Çalışanları korumak, işyerinde iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek, çalışanların sağlıklı ve güvenli ortamlarda çalışmalarını, üretim ve işletme güvenliğini sağlamak temel ilkeleridir. Şüphesiz bu hususlar birbirleriyle yakından ilişkilidir.
Günümüzde sanayileşmekte olan ülkelerde çalışanların sayısındaki hızlı artış beraberinde çalışanların bir takım sağlık ve iş güvenliği sorunu getirmiştir.
Sanayileşmiş ülkeler içinde bulunduğumuz yüzyılda ciddi çabalar harcamaktadırlar. Bu konuda eğitim ve kontrole önem vermekteler, ayrıca bu konuyla ilgili olarak işyerlerinde gerekli önlemlerin alınmasını sağlamak amacıyla işyerlerini yoğun denetim altında tutmaktadırlar.
Uluslararası çalışmalarına göre her yıl ortalama 50 milyon iş kazası olmakta, yaklaşık 100 bin kişi hayatını kaybetmekte,1,5 milyon kişi sürekli iş göremez olmaktadır. Gelişmiş sanayi ülkelerinde 10 kişiden biri iş kazası geçirmektedir. Türkiye’de her yıl iş kazasında 1500 kişi hayatını kaybederken, 3 binden fazla kişi sakat kalmaktadır. Ülkemizde iş kazası sayısı yılda 95 bin civarındadır. İş kazası ve meslek hastalıkları önlenebilir mi? İstatistikler, iş kazası ve meslek hastalıklarının maalesef kaçınılmaz olduğunu gösteriyor ama riskler kontrol altında tutulduğunda, yaralanma ve hastalıklar tümüyle ortadan kaldırılmasa da oldukça düşük seviyelere indirilebiliyor.
2. Ülke Tersaneleri Ve Kazalar
Türkiye gemi inşa sanayinde oldukça büyük ilerlemeler kaydedilmiştir. Adalar dâhil
Gemi inşa sanayi ağır ve tehlikeli işler sınıfında olup, buralarda hastalanma ve kaza her zaman kaçınılmazdır. Bu sebeple gemi inşa bakam, onarım işi en tehlikeli işlerdendir.
Özel sektör tersanelerinde bugün itibariyle 26 bin işçi çalışmaktadır. Bu işçi sayısı 2000’li yıllarda 5000 iken, 2008 Kasım ayı itibari ile 35 bin civarında idi
2000- 2009 yılları arasında meydana gelen kazalarda 66 kişi hayatını kaybetmiştir.
Bu kazalarda;
Düşme sonucu 23 kişi
Elektrik çarpması sonucu 12 kişi
Patlama sonucu 11kişi
Sıkışma sonucu 11 kişi
Kalp krizi ve diğer 6 kişi hayatını kaybetmiştir.
Tersaneler gemi inşa, tamir, bakım ve gemi sökümünün yapıldığı alanlardır. Söküm işleri çevreye duyarlı alanlar bir şekilde yapılmakta, bu alanlar bakanlar kurulu kararıyla belirlenmektedir. Söküm işlerinin yapıldığı yer İzmir Aliağa’da
İşçi sağlığı ve iş güvenliği çok yönlü çalışmaları gerektirir. Bu çalışmalar sırasında tıp, kimya, fizik, mühendislik, matematik, iktisat, istatistik, sosyoloji, psikoloji, ergonomi gibi ilimlerden faydalanılır. Çalışma alanı ise üretim faaliyeti bulunan tüm iş kollarını kapsar.
Tabii olarak da her iş kolunda farklılıklar gösterir. Günümüzde sanayileşmiş ve sanayileşmekte olan ülkelerde, sanayide çalışanların sayısındaki artış beraberinde çalışanların bir takım sağlık ve iş güvenliği problemini getirmiştir. Sanayileşmiş ülkeler içinde bulunduğumuz asırda işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunda ciddi çabalar harcamak zorunda kalmışlardır. Bu ülkelerin hemen hepsi iş kazalarını ve meslek hastalıklarını en düşük seviyede tutmak için eğitim konularına ve kontrole büyük önem vermektedir. Gerekli tedbirlerin alınması için iş yerlerini denetim altında tutmaktalar.
Dünyada her yıl ortalama 50 milyon iş kazası olmakta bu kazalarda yaklaşık 100 bin kişi hayatını kaybetmekte, 1,5 milyon kişi iş göremezlik nedeniyle üretim dışı kalmaktadır. Sanayisi gelişmiş ülkelerde her 10 kişiden biri iş kazası geçirmektedir. Ülkemizde her yıl 95 bin iş kazası olmakta bu kazalarda 1500 kişi hayatını kaybetmekte, 3 binden fazla kişi sakat kalmakta, tahmini 88 bin kişi geçici iş göremezlik nedeniyle üretim dışı kalmaktadır.
İş kazaları ve meslek hastalıkları önlenebilir mi? İstatistikler göstermiştir ki! İş kazaları meslek hastalıkları maalesef kaçınılmaz olduğu yönündedir. Ama riskler kontrol altına tutulduğunda yaralanma ve hastalanmalar bütünüyle ortadan kaldırılmasa da oldukça düşük seviyelere indirilebiliyor.
3. Gemi İnşa Sanayimiz ve Kazalar
Gemi inşa sanayimiz 2002 yılından itibaren büyük gelişme göstermiştir. 2002 yılına kadar 37 tersanemiz mevcut iken, bu gün 104 adet tesise kavuşmuş bulunuyoruz. Sipariş bazında 2002 yılında dünyada 23. Sırada iken bu gün 5. Sıraya yükselmiş durumdayız. Yat sanayine dünya da 7. Sıradayız. Kriz öncesi 35000 çalışanı ve yan sanayi ile birlikte 100000 çalışanı olan gemi inşa sanayimizin yoğun çalışma bölgesi Tuzla’dır. Tuzla Tersaneler Bölgesi, 1980 yılında faaliyete geçmiş, yaklaşık 1065 dönüm üzerinde kurulmuştur. 17 adet yüzer havuz, 5 adet kuru havuzumuz bulunmaktadır.
Gemi inşa ve tersaneler işi ağır ve tehlikeli işlerdendir. 2000 yılında 5000 çalışanı olan bu sektörde o yıllarda meydana gelen 76 iş kazasında 4 kişi hayatını kaybetmiştir. 2009 yılında çalışan sayısı 26.000 kişi civarında olup 2000-2009 yılları arasında (Şubat 2009 itibariyle) iş kazalarında hayatını kaybeden işçi sayısı 66’dır.
İş kazalarına baktığımızda;
· Yüksekten düşme %35
· Elektrik çarpması %17
· Patlama %17
· Sıkışarak Ölüm %21
· Diğerleri %10 oranındadır.
Tersanelerde işçilerin bir kısmı asil yüklenici, diğer, büyük bir kısım işler alt yükleniciler tarafından yapılmaktadır. Bu işler blok imalatı, boru, boya, izalasyon, elektrik, elektronik, makine donatım, pervane, dümen işleri vs. ayrıca gemi inşanın yan sanayi kısmı vardır. Büyük bir bölüm işleri yan sanayicilerin imalatıdır. Bunlar güverte ekipmanları, izalasyon, panel, kapı, lumbuz, panolar vs.
4. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile ilgili yapılması gereken işler ve tedbirler.
Ø İş yeri hekimi olmalı
Ø ISO 14001 belgesi alınmalı
Ø İşyeri İşçi sağlığı ve İş güvenliği birimi kurulmalı, burada çalışan teknisyenler iş yerinde+ tecrübeli meslek lisesi mezunlarından oluşmalı.
Ø Çalışan işçilerin iş özelliklerine göre iş yeri hekimince periyodik muayeneleri yapılmalı, gerekli tetkikler için meslek hastalıkları hastanesine sevk edilmeli ve işçilerin sağlık kayıtları düzenli tutularak takibi yapılmalı.
Ø İşçi sağlığı ve iş güvenliği toplantıları periyodik yapılmalı sonuç raporları titizlikle takip edilmeli.
Ø Tersanenin vinç operatörü ve mühendisleri kadrolu elemanları olmalı.
Ø Parlayıcı patlayıcı gazlar, yüklerin taşınması, kaldırılması gibi konularda eğitimler verilmeli ve bunlar yıllık eğitim programları içerisinde yer almalı.
Ø Tersaneye yeni giren işçilere iş yeri aşinalık programı uygulanmalı.
Ø Tersanelerde muhakkak revir olmalı, revirlerde sedye, acil müdahale ekipmanları olmalı.
Ø Çalışanlar bastıkları yere muhakkak dikkat etmeliler. Koruyucu malzemeleri kullanmalı baret maske, maskaratlı demir burunlu ayakkabılar, koruyucu gözlük eldiven kullanmalı.
Ø Her atölye havalandırılmalı, klima (ısıtma için) sistemi olmalı
Ø Kaldırma vinçlerine maksimum kapasitesi bulundurulması
Ø Tezgâhların kullanım, bakım tutum levhaları yanına asılmalı periyodik bakım tutumları yapılmalı.
Ø Vinçlerin periyodik bakım tutumları yapılmalı, akredite olmuş A tipi muayene kuruluşları tarafından statik ve dinamik testleri periyodik olarak yapılmalı.
Ø Vinç ayaklarının fren sistemi muhakkak olmalı.
Ø Gemiye, rıhtıma, havuzlara iniş yolları olmalı, yollar üzerinde malzemeler istif edilmemeli.
Ø Gemi blok içi seyyar aydınlatmaları 24 V olmalı, yüksek gerilimlerde trafo kullanılmalı 110 veya 220 volt sağlanmalı.
Ø Elektrik işleri elektrikçilere bakım tutum işleri bakımcılara bırakılmalı,
Ø Kurulacak yapı iskeleleri sağlam olmalılar, iskelelerde sırtlıklar olmalı, iskeleye iniş ve çıkışlar emniyetli olmalı, mümkün mertebe boru iskelesi kurulmalı, bu işleri yapan ayrı bir ekip olmalı,
Ø Gemi üzerinde açık bulunan menholleri, peçler ambar ağzı kenarları, bordaya yakın kısımlar vardeva ile çevirmelidir.
Ø Gemiye iniş çıkışlar güvenli olmalı,
Ø Elektrik kabloları seyyar olarak kullanılan taş motoru v.s. bunların bakım tutumları yapılması, panolara, çıplak elektrik kablolara, çıplak elle tutulmamalı, muhakkak işi elektrikçilere bırakmalı,
Ø Elektrik olan yerde çalışırken yanınızda bir yardımcı bulundurmalı, ani müdahale için elektrik kesilmesinde bu kişiden faydalanın, elektrik arızası giderilirken elektriği kesin ve orada bir kişi bulundurun,
Ø Dabolbatum içerisinde çalışırken muhakkak havalandırma fanı bulundurun buralarda alev kesme yaparken, muhakkak kesmeden önce oksijen vs. açık bırakıp havalandırma işi yapmayın.
Ø Kesme işleminde alevden kesmeden kesilen kısmın arkası hakkında muhakkak bilginiz olsun,
Ø Gemi donatımı ve bakım onarıma gelen gemide kesme işlemlerinde, kaynak işlemlerinde muhakkak yangın tedbiri alın. İtfaiyeci bulundurun.
Ø Havuza girecek, bakım tutumu yapılacak gemilerde gaz-free işlemi ikmal edilmelidir, yakıt tanklarında muhakkak gaz-free ölçümü iş başı öncesi, iş paydoslarında ara ölçümler yapılmalı, bunlar kayıt altına alınmalı,
Ø Gemide raspa, boya, yapanlar muhakkak koruyucu elbiseler giymeli maskeler kullanmalı,
Ø Çalışanlar uykusuz kalmamalı,
Ø Sorunları varsa dinlenmeli, motive edilmeli,
Ø Çalışma saatlerine riayet edilmeli,
Ø Bana bir şey olmaz felsefesinden vazgeçilmeli, alınan işçi sağlığı ve iş güvenliği eğitimine inanmalı, tatbik etmede ihmal edilmemeli,
Ø Kaza geliyorum demez, gelir. Her şeye dikkat edilmeli, ekip çalışmasına önem verilmeli
Şeklinde alınması gerekli iş güvenliği ve işçi sağlığı tedbirlerini sırasıyla sıralayabiliriz.
http://www.virahaber.com/ sitesinden 24.05.2012 tarihinde yazdırılmıştır.