Deniz ulaşımı hem Avrupa hem de dünyanın geri kalanı için önem arz etmektedir. Avrupa Birliğinin dış ticaretinin %90’ı deniz yoluyla yapılmakta ve yıllık 3.7 milyar tondan fazla navlun Avrupa Birliği limanlarında yüklenip boşaltılmaktadır. Bu hacimsel olarak denizciliğin en önemli ulaşım modu olduğunu göstermektedir. Dahası coğrafi konumu, tarihi ve küreselleşmenin etkileri neticesinde  deniz ulaşımı gelişen Avrupa Birliği ticareti için öngörülebilir gelecekte de önemli bir ulaşım modu olarak konumunu koruyacaktır. Bu bağlamda, yolcu ve eşya taşınmasının emniyetini güvenilir ve temiz olmasını isteyen Avrupa Birliği, Erika ve Prestij petrol tankerlerin kazalarının akabinde Avrupa Birliği Deniz Emniyeti Ajansı’nı ( Eurupean Maritime Safety Agency, EMSA) 27 Haziran 2002’de 1406/2002 sayılı Avrupa Komisyonu regülasyonu ile kurulmuştur.

Ajansın esas amacı Avrupa Komisyonu’na ve üye 27 devlete deniz emniyeti, gemi kaynaklı kirlilik ve gemilerin güvenliği hususlarına dair Avrupa Birliği mevzuatının uygulamasında ve geliştirilmesinde teknik ve bilimsel destek sağlamaktır. Bunu başarabilmek için, EMSA’nın en önemli destekleyici görevlerinden bir tanesi üye ülkelerle ve üye ülkeler arasında işbirliğini geliştirmektir. Buna ilaveten, Ajans’ın petrol kirliliğine hazırlıklı olma, tespit ve müdahalede bulunma konularında operasyonel görevleri de bulunmaktadır. Avrupa Birliği’nin bir organı olarak, Ajans Avrupa Birliği deniz emniyeti ağının merkezinde oturmakta, Avrupa Komisyonu ile eşgüdümlü olarak kamu otoriteleri ve özel teşebbüsle işbirliği içerisine girmektedir.

Yönetim Kurulu, genel müdürce yapılan işleri denetler. Mevcut yönetim kurulu başkanı 2008 yılında seçilen ve Danimarka Denizcilik Otoritesi genel müdürü olan Jørgen Hammer Hansen’dir. Yönetim Kurulu her bir üye devletten bir, Komisyon’dan dört temsilci ve dört uzmandan ibarettir. Norveç ve İzlanda, Avrupa Birliği ile EMSA’nın çalışmalarına katılma hususunda anlaşmaya varmışlardır. Kurul genel müdürü seçer. Ajans’ın mevcut genel müdürü olan Willem de Rouiter 5 yıl için bu göreve seçilmiştir. Ajans’ın stratejik hedeflerini tanımlamaktan ve gerçekleştirmekten sorumludur. 3 ana departmandan oluşan ve 200’den fazla personele sahip Ajans’ın organizasyon yapısı şu şekildedir.

A= Kurumsal Hizmetler

B=Uygulama ve;

C= Operasyonlar

Her departman 3 birime ayrılır.

A= İnsan Kaynaklar ve İletişim; Hukuki ve Mali İşler ve; Operasyonel destek;

B= Güvenlik Değerlendirmeleri ve Denetimler; Gemi Emniyeti ve; Deniz Çevresi, Eğitimi ve İstatistikleri;

C= Kirlilik Tespit ve Müdahale; Gemi Trafik ve Raporlama Hizmetleri ve; Uydu temelli izleme hizmetleri.

Denizcilik Eğitimi

Gemiler her yıl milyonlarca sefer gerçekleştirmektedirler. Deniz ulaşımı en güvenli ulaşım modlarından birisini teşkil etse de yüzlercesi Avrupa Birliği sularında vuku bulan, binlerce çeşit gemi kazası her yıl tekrarlanmaktadır. Büyük çoğunluğu insan hatasından kaynaklanan bu çeşit kazalar batma, çatışma, karaya oturma veya yangın gibi şekillerde tezahür etmektedir. İnsan kaynaklı hatalar söz konusu olduğunda iki ana konu ön plana çıkmaktadır. Birincisi eğitim ve öğrenim, ikincisi de çalışma koşullarıdır. Eğitimle ilgili olarak, deniz ulaşımının emniyetini geliştirmek için gemi adamlarının etkili ve verimli bir eğitim almaları ve bu eğitimin hangi ülke veya hangi okul söz konusu olursa olsun süreklilik temelinde olması elzemdir. Bunun da denizcilik sektörünü rekabet edebilir bir seviyede tutmak için maliyetlerin düşürülmesini gerektiren bir ortamda gerçekleşmesi aşikardır.

Denizcilik sektörü doğası gereği hayli küresel bir yapı arz etmekte ve Avrupa Birliği sularında veya Avrupa Birliğine kayıtlı gemilerde çalışan bir çok gemi adamı, Avrupa Birliği’nde eğitim almaktadır. Bu durumun ana sebebi, Avrupa Birliği sularında çalışan gemilerin büyük bir oranının Avrupa Birliği’nde kayıtlı olmamaları ve donatanların maliyetleri düşürebilmek için Avrupa Birliği dışındaki ülkelerden gemi adamları ithal etmeleridir. Tüm eğitim kuruluşlarının ve usullerinin etkin bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere, Avrupa Komisyonu Avrupa Birliği üyesi olmayan ülkelerdeki eğitim kuruluşlarını ve gemi adamlarının belgelendirilmesi usullerini değerlendirme işini üstlenmiştir. 2007 yılından bu yana da, Avrupa Birliği üyesi ülkeler içinde aynı değerlendirme söz konusu olmaktadır. Her iki durumda da, söz konusu görev EMSA denetçilerinin desteğiyle yürütülmektedir. Sonuçta, sadece uygun görülen ülkelerde eğitilen ve belgelendirilen gemiadamları, Avrupa Birliği bayraklı gemilerde çalışabilmektedir.

Dünyadaki eğitim standartları arasında bir fark olmasının yanı sıra, Avrupa Birliği içinde de farklılıklar mevcuttur. Şöyle ki bazı Avrupa Birliği üyesi ülkelerde söz konusu eğitim sistemi akademik bir derecelendirmeyi belgeleyen yüksek öğrenimi de ihtiva ederken, bazı üye ülkelerde ise sadece ortaöğrenim sonrası bölümü kapsamaktadır. Sonuç olarak, farklı üye ülkelerden gelen gemiadamlarının farklı bayraklı ülke gemilerinde çalışabilmeleri için yeterlilik belgelerinin karşılıklı tanınmasına dair bir ihtiyaç vardır. Avrupa Birliği üyesi ülkeler için daha kolay başarılabilecek bu sistem, IMO’nun Gemiadamlarının Eğitimi, belgelendirilmesi ve Vardiya Tutma Standartları Uluslararası Sözleşmesi (STCW) kapsamında diğer ülkeler için epey bir vakit alacaktır.

EMSA’nın Rolü

 EMSA’nın kurulmasında önce Avrupa Birliği üyesi olmayan ülkelerin STCW ilkelerine uyumu hususunun değerlendirilmesi işi tek tek üye devletlerin kendilerine  aittir. Bununla birlikte Avrupa Birliği’nin gelişmesi ışığında, üye ülkelerce tek tek değerlendirme yerine Birliğin onlar adına  topyekün bir değerlendirme yapması daha makul görüldü. İşbu görev 2003/103 sayılı direktif ile Avrupa Komisyonu’na ve destekleyici rol de, 1406/2002 sayılı kurucu regülasyonu tadil eden 724/2004/EC sayılı regülasyonla da EMSA’ya geçti.

Denetimler topluluk seviyesinde tanımlanan üye olmayan ülkelerde gerçekleşmektedir. Bu ziyaretlerden maksimum verimi alabilmek için, EMSA bir dizi kriter belirlemiştir: bir ülkenin Avrupa Birliği bayraklı gemilerde çalıştırdığı gemiadamlarının yüzdesi; dünya ticaret filosuna yaptığı gemiadamı sayısının yüzdesi ve söz konusu ülkelerde eğitim kurumlarının sayısı denetimler gerçekleşir gerçekleşmez, farklı ülkelerden elde edilen bilgiler, topluluk seviyesinde karar alınabilmesi için bir temel oluşturmaktadır.

Devamlı denetim sürecinin yanı sıra , üçüncü ülkelerin idareleri ve eğitim kurumlarının STCW standartlarına ne kadar uyup uymadıkları üye ülkelerin istekleri doğrultusunda da denetlenmektedir. Tüm EMSA denetimleri 5 yıllık dönemler boyunca gerçekleşmektedir. Tüm bu aktiviteler sonucu, EMSA, Avrupa Birliği sularında çalışan gemilerde Avrupa Birliği içinden veya dışından gelirse  gelsin etkin bir eğitim almış gemiadamlarının çalıştırılması hususunda önemli bir katkı sağlamaktadır.

EMSA Uzmanlarının Çalışma Şekli 

Seçilen ülkeyi ziyaret etmeden önce, EMSA denetçileri STCW sözleşmesini uygulamak üzere kabul edilen ulusal mevzuatın detaylı bir analizini çıkarırlar. Söz konusu ülkeyi ziyaretle birlikte, denetim planı denizcilik eğitiminden sorumlu ulusal otoritelerin farklı bölümlerinin denetlenmesiyle başlar. Bu sürecin ana gayesi ülke sathında ve merkezde STCW standartlarının uygulanma şekillerin tetkik edilmesidir. Bu tür denetimler zarfında EMSA takımı 2 veya 3 uzmandan müteşekkirdir. İdarelere yapılan ziyaretleri, denizcilik eğitimi veren kurumlara yapılanlar takip eder. Bu süreç ise EMSA uzmanlarına şu konuları tetkik etmelerine salık verir : yürürlükteki sistemin ve prosedürlerin kalitesi ; uygulanma usullerini; insan kaynakları ve farklı aktivitelerin uygulanması için tahsis edilen ekipmanları. Pratikte, denetimler sadece STCW standartlarının düzgün bir şekilde uygulanmalarını değil geliştirilmesine ihtiyaç duyulan alanların belirlenmesini de sağlar.

             Birçok eğitim kurumuna sahip ülkelerde ise denetimler tüm ülke çapında dengeyi sağlayıp bir prototip okulun seçilmesiyle gerçekleşir. Avrupa Birliği üyesi olmayan ülkelere yapılan denetim ziyaretleri neticesinde Avrupa Komisyonu’na sunulmak üzere bir rapor hazırlanır. Ne tür tavsiyelerde bulunulacağı bu raporlar temelinde gerçekleşir. Eğer saptanan eksiklikler kabul edilemez boyutta ise Avrupa Birliği söz konusu ülkeyi Avrupa Birliği bayraklı gemilere gemiadamı sağlamaktan alıkoyma yolu seçebilir. Bu bağlamda ülkemizde ilki 2004 yılında gerçekleşen EMSA denetimlerinin ikincisi 19-23 Ocak 2009 tarihinde yapılmış olup önemli bir eksiklikle karşılaşılmamıştır.

AB Üyesi Olmayan Ülkelerin Gemiadamı Arzı

AB’ye Gemiadamı Arz eden Ülkeler                  Global Denizcilik Sektörüne Gemiadamı Arz eden Ülkeler