25-28 Mart 2009 tarihlerinde düzenlenecek 10’ncu Europort İstanbul Exposhipping Fuarında yapılacak olan AB’yi konu alan seminerler ve bu seminerlere gerek konuşmacı olarak, gerek katılımcı olarak ilginin yoğun ve üst düzey olması AB’yi denizciliğimizin gündemine taşıdı. Vira’nın, fuarı konu alan özel sayısında AB’nin denizcilik gündemini okuyucularımızla paylaşalım istedik.

Bütünleştirilmiş Denizcilik Politikası ve Ulusal Denizcilik Politikaları

AB’nin yeni denizcilik politikasını belirleyen “AB İçin Bütünleştirilmiş Denizcilik Politikası” isimli belge, 10 Ekim 2007 tarihinde AB Komisyonu tarafından kabul edilerek onay için Konsey ve Parlamento’ya sunuldu. Bu gelişme ile Avrupa’da ilk defa denizin ve denizciliğin tüm boyutlarını dikkate alan bütünleştirilmiş bir yaklaşımla denizcilik politikasının geliştirilmesi için somut bir adım atılmış oldu. Ayrıca, bütünleştirilmiş denizcilik politikasının alt bileşenlerine ilişkin detay çalışmaların yapılması için bir eylem planı da hazırlandı. Önümüzdeki dönemde AB’nin gündeminde eylem planı ile AB Komisyonu’na verilen görevlerin yerine getirilmesine ilişkin çalışmalar önemli yer tutacaktır. Ulusal bütünleştirilmiş deniz ulaştırma politikalarının hazırlanması ve uygulanması AB bütünleştirilmiş denizcilik politikasının da gereği olarak AB Komisyonu tarafından üye ülkelerden talep edilmiş ve gündeme taşınmıştır.

2008-2018 döneminde uygulanacak 10 yıllık kapsamlı deniz ulaştırma stratejisi

AB Komisyonu 21 Ocak 2009 tarihinde yayınladığı belge ile “AB Bütünleştirilmiş Denizcilik Politikası” temelinde, emniyetli, güvenli, temiz ve etkin gemiciliğin geliştirilmesi için on yıllık strateji belirledi. AB gemiciliğinin ve diğer denizcilik sektörlerinin dünya piyasalarında uzun süreli rekabet edebilirliğinin artırılması ve deniz ulaştırması sisteminin 21’nci Yüzyılın özelliklerine adaptasyonu 2018 yılına kadar uygulanacak stratejinin temel hedefleri olarak ortaya çıktı. Strateji, aynı zamanda AB denizciliğini derinden sarsan mali krizin etkilerini azaltma yönünde tedbirler de içeriyor. Stratejinin uygulanması, kısa ve orta vadede AB’nin önemli gündem maddesi olmaya devam edecek.

AB Deniz Stratejisi

AB’nin gündeminde olan ve denizciliğimizi etkileyecek en önemli gelişmelerden biri de “AB Deniz Stratejisi Direktifi” üzerinde AB karar mekanizmalarının (Komisyon, Konsey, Parlamento) mutabık kalmış olmalarıdır. Direktif, üye devletlerin en geç 2020 yılında deniz çevresinde iyi çevre durumu sağlamak veya sürdürmek için alacakları tedbirleri ve yapacakları faaliyetlerin usul ve esaslarını belirlemektedir. Üye devletlerin, deniz çevresinin korunması, bozulmasının engellenmesi ve mümkün olan durumlarda olumsuz etkilenmiş ekosistemlerin restore edilmesi amaçları için deniz çevresi stratejileri geliştirmeleri ve uygulamaları direktifin önemli bir öngörüsüdür. Direktif uygulamaları ve direktifin öngördüğü faaliyetlerin teknik ve politik yansımaları; hem AB’nin, hem de AB sürecinde Türkiye’nin de gelecek 10-15 yılının en önemli gündemini teşkil edecektir.

Engelsiz Deniz Ulaştırma Alanı

21 Ocak 2009 tarihinde AB Komisyonu Avrupa’da engelsiz bir deniz ulaştırma alanı yaratmayı hedefleyen bir eylem planı kabul etti. Bu plan, denizcilik şirketlerine yüklenen idari külfeti ve formaliteleri basitleştirmeyi hedefleyen tedbirler de içermektedir. Bu tedbirlerin tartışılması ve AB müktesebatına yansıtılması, AB’nin gündemini oluşturmaya devam edecek.

AB Gemi Geri Dönüşüm Stratejisi

Hizmet dışına çıkarılan gemilerin gemi söküm tesislerinde sökümü ve geridönüşümü amacıyla yapılan faaliyetler, sadece AB’yi değil tüm dünyayı tedirgin eden bir alan olmuştur. Son dönemde özellikle tek cidarlı tankerlerin hizmet dışına çıkarılmasının hızlandırılması sonucunda, yılda 600’e varan sayıda büyük geminin gemi söküm tesislerinde işlem görmesi ve bu sayının giderek artması, başta AB olmak üzere tüm dünyanın dikkatini bu soruna çevirmesine neden olmuştur. Bunun sonucu olarak Uluslararası Denizcilik Örgütü platformunda yapılan çalışmalarla “Gemilerin Emniyetli ve Çevreye Duyarlı Sökümü Hakkında Uluslararası Sözleşme” taslağı hazırlanmış ve Mayıs 2009’da yapılacak uluslararası konferansta imzalanması planlanmıştır. Uluslararası sözleşmenin hazırlanma, yürürlüğe girme ve uygulanma sürecinin oldukça uzun süreceğini düşünen AB, IMO’nun uluslararası sözleşme hazırlama çalışmalarını desteklerken, bir taraftan da AB platformunda strateji belirleme çalışmaları yapmaktadır. Bu kapsamda; AB Komisyonu tarafından 22 Mayıs 2007 tarihinde “Daha Emniyetli Gemi Sökümü Hakkında Yeşil Kitap” yayınlanmış ve müteakiben 19 Kasım 2008 tarihinde yine AB Komisyonu tarafından “Daha Emniyetli Gemi Sökümü için AB Stratejisi Dokümanı” yayınlanmıştır. Bu konu AB gündeminde kalmaya devam edecektir.

Denizde yenilenebilir enerji

AB Komisyonu, 13 Kasım 2008 tarihinde denizde yenilenebilir enerji konusunda bir belge kabul etti. Bu belgede Avrupa’nın denizde yenilenebilir enerji üretimi potansiyeli ele alındı ve AB’nin bu konudaki sorunların çözümüne nasıl bir katkısının olabileceği masaya yatırıldı. Ulaşılan ilk sonuç; rüzgar enerjisi çiftliklerinin çevresel etki değerlendirmesi, yatırımlar için düzenlemelerin yapılması, deniz alanı planlaması, koordinasyon ve deneyimlerin paylaşılması için daha fazla sınıraşan işbirliğine ihtiyaç duyulduğudur. AB bu bu konuda daha fazla fonksiyon üstleneceğinin işaretlerini şimdiden vermiştir.

Denizde denetim, izleme ve kontrol

AB Komisyonu, 3 Kasım 2008 tarihinde denizde denetim, izleme ve kontrol konusunda mevcut durumu açıklayan ve mevcut sorunların çözümüne yönelik adımlar içeren bir öngörü yayınladı. Bu öngörü, AB’nin denizlerde daha üst seviyede denetim ve kontrol gerektiği görüşünü gündeme taşıdı. Çalışmalar devam edecektir.

Akdeniz’de bütünleştirilmiş denizcilik politikası

AB Komisyonu, ne tür bir bütünleştirilmiş denizcilik politikasının Akdeniz ve çevresinin gelişmesine katkı sağlayacağını ve bu politikanın uygulanmasının AB’nin Akdeniz ülkeleri ile ilişkilerine sağlayacağı katkıları tartışan bir istişare süreci başlattı. Bu gündem maddesi Türkiye’yi de etkileyecek sonuçlar doğurabilir.

AB limancılık politikası

Limanların ekonomik ve sosyal boyutta öneminin yanı sıra, kendisinin dünyaya açılan kapısı olarak gören AB, son on yılda geleceğe yönelik liman politikası geliştirmeye yoğunlaşmış ve bu çalışmaları kısa süre önce tamamlamıştır. Daha hızlı yük elleçlenmesi, gemilerin limanlarda bekleme sürelerinin azaltılması, yükün limanda bekleme süresinin kısaltılması, işletme maliyetlerinin azaltılması, tedarik sürecinin şeffaflaştırılması, yük elleçleme ücretlerinin düşürülmesi, daha fazla yatırım yapılması gibi ekonomik hedeflerin yanı sıra; çevrenin daha iyi korunması, liman prosedürlerinin kolaylaştırılması, teknolojinin daha yoğun kullanılması, etkin yönetim ve deniz emniyetinin artırılması hedeflerine yönelik çalışmalar ve gayretler sonucunda AB liman politikası dokümanı hazırlanmıştır. Politikanın uygulanması gündemde kalmaya devam edecektir.

Deniz ve kıyı alanı planlaması

AB Komisyonu’nun kıyı ve deniz alanı planlaması esaslarını şekillendirmek üzere yaptığı çalışmaların ilk adımı olarak 25 Kasım 2008 tarihinde, “Deniz Alanı Planlamasının Hukuki Boyutları” dokümanı yayımlandı. Doküman aynı zamanda AB’nin izleyeceği yol haritası hakkında da mesajlar vermektedir. Deniz ve kıyı alanlarının kullanımında kullanıcı sektörler arasında yaşanan kıyasıya rekabet, AB üyesi ülkeler arasında uygulama farklılıkları ve sahildar ülkelerin denizde yetki kullanmalarında tabi olacakları uluslararası kuralların açık olmayışı, AB Komisyonu’nun deniz alanları planlaması çalışmalarına önem kazandırımaktadır. “Deniz Alanı Planlamasının Hukuki Boyutları” dokümanı ile şekillenen yol haritasının uygulanması konunun gündemde kalmasını sağlayacaktır. Önümüzdeki dönemde AB’nin gündeminde olacak diğer önemli konular; limanlarda turizm tesisleri hakkında çalışmalar, denizcilik dayanışması için Avrupa ağı kurulması, deniz ve denizcilik araştırmaları için AB stratejisi yaratılması, Avrupa sınır gözetleme sistemi oluşturulması, deniz otoyollarına destek olunması, açık denizlerde dip ekosisteminin korunması, balıkçılık, illegal balıkçılıkla mücadele, limanlarda gemi kaynaklı kirliliğin azaltılması, kıyı yaşamı ve denizcilikte Avrupa liderliğinin geliştirilmesi olacaktır.

Bugüne kadar olduğu gibi AB’nin deniz ve deniz ulaştırması konusunda gündemine aldığı tüm konular, kısa veya orta vadede yeni kurallar ortaya çıkarmaktadır. AB’nin gündemi sadece AB çerçevesini etkileyecek sonuçlar doğurmakla kalmamakta, IMO ve diğer ilgili uluslararası denizcilik organizasyonlarını da etkileyerek, evrensel sonuçlara dönüşmektedir. AB’ye katılım sürecinde ilerleyen ve denizcilik ilişkilerinde AB üyesi ülkelerde önemli yer tutan Türkiye ve Türk denizciliği, şüphesiz bu sonuçlardan doğrudan etkilenmektedir. Bu nedenle, AB deniz ve denizcilik gündemini dikkatli takip etmek zorundayız.