AB için hayati önem taşıyan deniz taşımacılığının ana unsurlarından biri de limanlardır. AB?nin Avrupa dışı ticaretinin % 90?dan fazlasının deniz yoluyla yapılması ve Avrupa içi taşımacılığın yaklaşık % 43?ünün denizden yapılması limanları AB?nin lojistik zincirinde çok önemli hale getirmiştir. Geçtiğimiz yıllarda gerçekleşen bazı veriler AB limanlarının fonksiyonlarını ve önemini daha iyi ortaya koymaktadır. ?Avrupa?daki 1000?in üzerinde liman her yıl yaklaşık 2 milyon gemiye hizmet vererek 3,5 milyar tondan fazla yük elleçlemektedir. ?Bu limanlardan yaklaşık 300?ü tek başına bir milyon tonun üzerinde yük elleçlemektedir. 50 milyon tonun üzerinde yük elleçleyen liman sayısı yaklaşık 10?dur. Rotterdam, Hamburg ve Antwerp limanları AB toplamının yaklaşık % 30?unu eleçlemektedir. ?Her yıl yaklaşık 350 milyon insan limanlar yoluyla seyahat etmektedir. Bu sayı AB nüfusunun yaklaşık % 70?ini teşkil etmektedir.?AB?den ihraç edilen yüklerin kapıdan kapıya taşımacılık maliyetinin ortalama % 5-10?u liman ücretlerini oluşturmaktadır.?Dünya konteyner taşımacılığının yarısı AB limanlarından gerçekleştirilmektedir.?Yaklaşık olarak 350.000 kişi doğrudan limanlarla ilgili hizmetlerde çalışmakta, dolaylı hizmetlerde çalışan insan sayısi 2,5 milyonu bulmaktadır. ?Doğrudan liman hizmetlerinin AB ekonomisine yıllık katkısı yaşlaşık 20 milyar Avro, dolaylı liman hizmetlerinin katkısı ise 111 milyar Avrodur. Limanları ekonomik ve sosyal boyutta öneminin yanı sıra, kendisinin dünyaya açılan kapısı olarak gören AB son on yılda geleceğe yönelik liman politikası geliştirmeye yoğunlaşmış ve bu çalışmaları kısa bir süre önce tamamlamıştır. Daha hızlı yük elleçlenmesi, gemilerin limanlarda bekleme sürelerinin azaltılması, yükün limanda bekleme süresinin kısaltılması, işletme maliyetlerinin azaltılması, tedarik sürecinin şeffaflaştırılması, yük elleçleme ücretlerinin düşürülmesi, daha fazla yatırım yapılması gibi ekonomik hedeflerin yanısıra çevrenin daha iyi korunması, liman prosedürlerinin kolaylaştırılması, teknolojinin daha yoğun kullanılması, etkin yönetim ve deniz emniyetinin artırılması hedeflerine yönelik çalışmalar ve gayretler sonucunda AB liman politikası dokümanı hazırlanmıştır. AB liman sistemine ilişkin temel tespitlerAB liman politikası dokümanı önce limanların taşıdığı bazı temel özellikleri belirlemiştir. ?Uluslararası taşımacılığın artması ucuz olması nedeniyle deniz taşımacılığına ekonomik büyümeden daha fazla talep doğurmaktadır. Bu durum gelecekteki liman yatırımlarını etkileyecektir.?Büyük teknolojik değişimler konteyner taşımacılığına damgasını vurmuştur. Limanlar buna uyum sağlamalıdır. Aynı zamanda, IT, seyir ve iletişim teknolojilerinin daha yaygın kullanımı uyum ve eğitim gereklilikleri yaratmaktadır. ?Sera gazlarının azaltılması yükümlülüğü ve hava kalitesine ilişkin mevcut problemler zararlı salınımların azaltılmasını gerektirmektedir. Bu durum ve karayollarında trafik sıkışıklığı taşımacılığı demiryoluna, içsuyoluna ve deniz yoluna kaydırmaktadır. ?Limanların performansları ve geliştirilmesi konusunda paydaşlarla diyoloğun geliştirilmesi önemlidir. Diyalog özellikle limanların sosyal fonksiyonları, etkinlikleri, imajlarının düzeltilmesi, daha iyi alan planlaması, rekrasyon veya turizm konularında geliştirilmelidir.Liman performansı ve geri bölge bağlantılarıAB, makul bir ücretle güvenilir bir limancılık hizmeti verilmesi noktasında limanlarının çoğunu yeterli bulmamaktadır. Bu tezini çeşitli nedenlere dayandırmaktadır. Bu olumsuzluğun giderilmesi için; alanları iyi kullanarak limanların etkinliğini ve verimliliğini artırmak, liman ekipmanlarını bütünleştirilmiş yönetim kapsamında etkin kullanmak temel politikalar olarak belirlenmiştir. Ayrıca, mümkün olduğu takdirde geri sahasında limana gelen kara araçlarının kullanabileceği alternatif yollar tahsis edilmelidir. AB liman politikası; liman geri bölge bağlantıları konusundaki uygulamaları ağırlıklı olarak bölgesel ve ulusal makamlara ve piyasa ekonomisine bırakmakla birlikte, AB Komisyonuna Trans-Avrupa Ağlarında orta vade değerlendirmelerle limanların geri bölge bağlantılarının durumunu trafik akışına etkileri noktasında inceleme görevi vermiştir. Çevreye duyarlı büyüme kapasitesiArtan talebe bağlı olarak limanlarda büyüme ihtiyacı ortaya çıkacaktır. Bu büyüme hem liman imkan ve kabiliyetlerinin artırılmasını, hem de geri bölge bağlantılarının geliştirilmesini gerektirecektir. AB liman politikasına göre; bu tür durumlarda ilgili kamu makamları kamu yararını dikkate alarak hangi alternatiflerin uygun olduğunu değerlendirmelidir. Bu uygulamalarda habitat, kuş, su çerçeve ve atık direktiflerinden oluşan AB çevrenin korunması müktesebatı dikkate alınmalı ve uygulanmalıdır.AB liman politikasının çevreye duyarlılık noktasında özellikle vurguladığı diğer hususlar; 2000/59/EC sayılı gemi atık alım tesisleri ile ilgili direktifin limanlarda etkin uygulanması, 2000/60/EC sayılı su çerçeve direktifinin etkin uygulanarak su ve sedimanların çevrenin korunması temelinde etkin yönetimi, hava emisyonlarının geliştirilmesi ve zararlı emisyonların azaltılmasıdır. ModernizasyonAB liman politikası deniz emniyeti ve güvenliğinin sağlanması için geliştirilmiş olan SafeSeaNet, AIS, LRIT ve modern iletişim sistemlerinin azami kullanılmasını öngörmektedir. Kısayol deniz taşımacılığına ilişkin prosedürlerin basitleştirilmesi politikanın üzerinde durduğu diğer bir konudur. AB, kısayol deniz taşımacılığının geliştirilmesinin önemli yararlar sağlayacağını değerlendirmektedir. E-denizcilik kapsamındaki bilgi sistemleri, veri tabanları ve diğer uygulamalarla işlemlerin hızlandırılması ve etkinleştirilmesi politikanın faydasını ve gerekliliğini vurguladığı diğer bir yaklaşımdır. Yatırımcı, işletici ve kullanıcı ilişkileriAB?de limanlar bazı üye ülkelerde özel sektör, bazılarında kamu idareleri tarafından işletilmektedir. Birçok üye ülkenin kendi içerisinde dahi bu konuda bir yeknesaklık bulunmamaktadır. Bu ayrımdan bağımsız olarak liman otoritelerinin operasyonel konularda kamu otoritelerinden bağımsız karar alabilecek şekilde otonom bir yapıya sahip olmaları AB liman politikası tarafından vurgulanmaktadır. Özellikle finansal otonomi başta olmak üzere yüksek seviyede bir otonominin önemli faydalar sağlayacağına inanılmaktadır. Haksız rekabete neden olacak şekilde kamu finansmanı sağlanması çekinceleri nedeniyle politikada AB Komisyonuna 2008 yılı içerisinde limanlara devlet yardımları konusunda bir rehber hazırlama görevi verilmiştir. Liman hizmetlerinin üçüncü taraflara yaptırılması durumunda, bu hizmetlerin ilgili AB müktesebatına tabi olmaya devam edeceği de politikada vurgulanan diğer bir konudur.AB liman politikasında şehirler içerisinde veya yakınında yer alan limanlar için şehir ile liman arasında ilişkilerin düzenlenmesi ve bu maksatla bir diyalog altyapısı oluşturulması benimsenmiştir. Limanlarda çalışma da, diyalog, eğitim, iş güvenliği ve işçi sağlığı açılarından detaylı olarak ele alınan ve prensipler belirlenen bir konu olmuştur. AB liman politikası, mevcut sistemi temelinden değiştirecek türde politikalar öngörmemektedir. Mevcut sistemin daha iyi işleyerek, teknolojiyi daha fazla kullanarak hem rekabet gücünün artırılması, hem de çevre ve deniz emniyetinin sağlanması hedeflenmektedir. Türk limanlarının bu iki konuda ilerlemeye şiddetle ihtiyacı vardır. İlgili kamu kuruluşlarımızın ve liman işleticilerimizin AB liman politikasını kısa sürede uygulama gayreti içerisine girererek, politikanın öngördüğü hedeflere ulaşacaklarını ümit ediyoruz. M. Kemal BATTALDTO AB Danışmanı