Projeler, AB sürecinde teknik boyuttaki katılım hazırlıklarımızı iyi seviyelere çıkarmamızda önemli fırsatlardır. Ağırlıklı olarak AB?nin katılım öncesi yardım aracı (IPA-Instruments for Pre-Accession Assistance) olarak adlandırdığı sistemden finanse edilen projeler; eşleşme, hizmet sözleşmesi, çerçeve sözleşme, malzeme ve teçhizat alımı gibi türlerde uygulanmaktadır. Kısaca, eşleşme bir AB üyesi ülke ile aday ülkenin ilgili idarelerinin birlikte yürüttükleri ve proje konusunda üye ülkenin aday ülkeye deneyimlerini aktardığı çalışmalardır. Hizmet sözleşmesi ve çerçeve sözleşme belli konularda uzman şirket ve şahıslara aday ülkenin ihtiyacı olan faaliyetlerin icrasının sağlanması amaçlarına yönelik olarak gerçekleştirilmektedir. Malzeme ve teçhizat alımı ise bir projenin içinde veya projeden bağımsız olarak aday ülkenin ihtiyaç duyduğu malzeme ve teçhizatın alınması faaliyetidir. IPA daha çok ilgili kamu kuruluşlarının faydalandığı bir finansman sistemidir. Bunun dışında, ağırlıklı olarak dernekler, vakıflar, belediyeler, üniversiteler, şirketler ve kamu meslek kuruluşlarının yararlandığı AB kaynakları da mevcuttur. İlgili kamu kuruluşları AB projelerinden büyük oranda alanlarındaki AB müktesebatına uyum ve uyum sağlanmış AB müktesebatının etkin uygulanabilmesi için gerekli teknik ve idari kapasitenin geliştirilmesi amaçları için faydalanmaktadırlar. Bu önemli fırsatı iyi kullanan ve faydalanıcı olarak prolerin takip ve uygulanmasında titiz davranarak azami fayda sağlayan kamu kuruluşlarımızın yanısıra projelere ilgisiz kamu kuruluşlarımız da mevcuttur. Denizciliğimiz 2005-2006 yıllarında en başarılı proje olarak gösterilen ?Türkiye?de Deniz Emniyetinin Sağlanmasına Destek AB Eşleşme Projesi? ile AB projelerine iyi bir başlangıç yapmış, ancak bunu sürdürememiştir. 2007-2008 yıllarında icra edilen ve henüz sonuçlanan ?Limanlarda ve Kıyı Alanlarında Deniz Emniyetinin Geliştirilmesi AB Eşleşme Projesi?nde ilk projedeki başarıya ulaşılamamıştır. Ayrıca, AB tarafının birinci proje ve müktesebat uyumundaki başarılar nedeniyle denizciliğimize duyduğu sempati, daha fazla proje teklifi yapılarak kazanıma dönüştürülememiştir. Son dönemde gerek denizcilikle ilgili kuruluşlarımızın gayretleri ve gerekse Ulaştırma Altyapısı İhtiyaç Değerlendirmesi (TINA-Transport Infrastructure Needs Assessment) Projesi çıktılarının ortaya koyduğu ihtiyaçlar sonucu yeni bir proje atağı başlamıştır. Mersin, Çandarlı ve Filyos limanlarının yapımı, Avrupa dışı ulaşım ağlarının Kafkasya, Ortadoğu, Ortaasya ve Uzakdoğuya ulaşmasında Türkiye?deki gerekli ilave altyapı olarak TINA Projesi kapsamında belirlenmiş ihtiyaçlardır. TINA Projesi resmi olarak sonuçlanmadan Demiryolları, Limanlar, Havaalanları İnşaatı Genel Müdürlüğü (DLHİ) bu ihtiyaçlara yönelik projeleri hazırlamış ve ihale süreci başlatılmıştır. Bugün itibariyle niyet mektubu veren ve referanslarını sunan firmalar değerlendirilerek kısa liste oluşturulmuştur. İki aylık süreçte kısa listeye kalan firmalar tekliflerini sunacaklar ve ihale sonuçlandırılacaktır. Her üç projenin 2008 yılı sonunda fiilen başlatılacağı tahmin edilmektedir. Mersin, Çandarlı, Filyos liman projelerinde ihaleyi kazanan yüklenici firmalar liman projelerinin yapımı amaçlarına yönelik olarak fizibilite raporu hazırlayacaklar, çevre etki değerlendirmesi yapacaklar, limanların dizaynını belirleyecekler ve liman yapım ihalesi için ihale dosyası hazırlayacaklardır. Bazı konularda bugüne kadar ilgili kamu kuruluşlarının hazırlıkları bulunmakla birlikte faaliyetler bu hazırlıklar da dikkate alınarak AB usullerine göre yeniden yapılacaktır. Projelerin tamamlanması ile her üç liman projesi inşaat ihalesine hazır hale gelmiş olacaktır. Liman projelerinin en önemli özelliği çok modelli ulaştırma sistemlerine uyumlu olmalarıdır. Bu konu projelerin her alt başlığında dikkate alınacaktır. Her üç liman projesi fikir olarak yeni değildir. Özellikle Çandarlı ve Filyos Projeleri yıllardır Türkiye?nin gündeminde kalmış, hayata geçirilmesi yönünde oldukça ileri seviyede hazırlıklar yapılmıştır. Mersin limanının genişletilmesi ve bölgede ayrı bir liman yapımı da var olan bir düşüncedir. Hatta bu düşünceyi hayata geçirmek amacıyla son dönemde bazı teknik çalışmalar da yapılmıştır. Bu defa AB fonlarından finanse edilen bu projelerle Türkiye?nin varlığına şiddetle ihtiyaç duyduğu bu üç limanın yapımı yönünde ciddi bir adım atılmaktadır. Denizciliğimizin AB katılım sürecinde proje konusunda atağa geçmesini sağlayan diğer bir proje de ?Türkiye?de Engellilerin Deniz Taşımacılığını Kullanmalarının Kolaylaştırılması Projesi?dir. COWI?nin yüklenici, ARMADA Ltd. Şti.?nin alt yüklenici olarak belirlendiği projeyi Deniz Hukuku Uzmanı Kemal BATTAL, Gemiinşa Uzmanı Doç. Dr. Mustafa İNSEL ve Özürlüler Uzmanı Prof. Mehmet ÖZYÜREK?ten oluşan üç kişilik deneyimli bir uzmanlar gurubu yürütmektedir. 1 Eylül 2008 tarihinde başlatılan projeye, projenin sahibi ve faydalanıcısı Denizcilik Müsteşarlığı da özel önem vermektedir. Bunun sonucu olarak beş kişilik Denizcilik Müsteşarlığı personeli projenin uygun yürütülmesinin kontrolü ve yönlendirilmesi amacıyla görevlendirilmiştir. ?Türkiye?de Engellilerin Deniz Taşımacılığını Kullanmalarının Kolaylaştırılması Projesi?nde; ulusal mevzuatımız; AB Müktesebatı, ilgili uluslararası mevzuat ve IMO kural ve tavsiyeleri çerçevesinde gözden geçirilecek ve açıklıklar belirlenerek gerekli mevzuat taslakları hazırlanacaktır. Ayrıca, özürlülerin deniz yolunu daha kolay kullanabilmeleri için limanlarda gerekli teknik gereklilikler belirlenecek, yolcu gemilerinin bu yönde alacakları tedbirler ortaya konulacak ve uygulamayı yönlendirecek detaylı rehberler hazırlanacaktır. Projenin süresi yaklaşık dört aydır. Yukarıda vurguladığımız gibi; AB projeleri katılım sürecinde müktesebat uyumunu gerçekleştirmek ve uyum sağlanmış müktesebatın uygulanması için gerekli idari ve teknik kapasitenin geliştirilmesi için önemli fırsatlardır. Denizciliğimiz AB sürecinde müktesebat uyumunu hemen hemen tamamlamış olmakla birlikte bunu uygulayacak idari ve teknik kapasitenin yeterli olduğunu söylemek henüz oldukça erkendir. Hemen her alanda kapasite geliştirmeye ihtiyacımızın bulunduğu ve ulusal kaynakların bu kapasitenin makul bir sürede geliştirmede oldukça yetersiz olduğu gerçeği karşısında daha çok AB proje teklifi sunmamız ve AB fonlarından azami yararlanmamız kaçınılmazdır. Denizciliğimizin AB projeleri atağını artırarak sürdüreceğine inanıyorum.