?Derya Kenarına Serpilmiş Yıldızlar: İstanbul İskeleleri? isminden yola çıkarak, makalenin adında geçen kelimeleri anlamlandırmaya çalışalım. Derya; genel olarak toplumumuzda deniz olarak algılanır, ancak bilgili kimse, bir şeyin bol olduğu manalarını içerir. Yıldız; gökyüzünde görülen ışıklı gök cisimlerinden her biri, bir toplulukta, bir meslekte, üstün başarı gösteren kimse, sanatçı, star anlamlarını da ihtiva eder. Yıldız aynı zamanda geçmiş dönemlerde yön bulma, yol gösterme aracı, aydınlatmanın olmadığı dönemlerde geceyi aydınlatan ışık süzmesi olarak da görülebilir. İstanbul?un derya ile temas ettiği Boğaziçi, Haliç ve Marmara kıyılarına gökten serpilmiş yıldız misali, parıltısı ve hareketliliği ile bulunduğu semtin gözdesi iskelelerin fonksiyonlarını belirtmekte fayda vardır. Karadan ulaşımın bugünkü koşullar kadar kolay olmadığı devirlerde, denizden ulaşımın pratikliği ve rahatlığı tartışmasız ulaşım ağının denizden sağlanmasına yönelmiştir. Deryaya kıyısı bulunan semtler, İstanbul?un diğer semt ve köyleriyle iletişimini ve ulaşımını deniz araçlarıyla yapmaktaydı. Dolayısıyla kıyı semtlerinin her birinin ufak veya büyük iskelesi bulunuyordu.İskelenin avlanmasıSuyun (ırmağın) kaynağına sadakatinin göstergesi, denize ulaşma gayretidir. Derya kenarındaki iskelelerin gayreti ve sadakati de, bulunduğu semtin yaşayanlarını sevdiklerine ve bekleyenlerine mutlu bir şekilde ulaştırmasıdır. Avlanmayı göze almayan hiç bir balık deryada yüzmeye cesaret edemez. Semt halkını sağ salim sevdiklerine uğurlayan ve karşılayan iskele de, bazı zamanlarda semt halkına üzücü ve kırıcı haberlerin ulaştırıldığı mekanlar olarak karşımıza çıkar ki; bu da onun, iskelenin avlanmasıdır. İstanbul?un kıyı semtlerinde iskelenin bulunduğu mekan; genellikle küçük meydanı olan, alışveriş yapılacak dükkanların olduğu, seyyar esnafların bulunduğu, camisi, çarşısıyla semtin atar damarlarının toplandığı bir merkez halindeydi. Bu semt iskelelerinde her günün vazgeçilmez manzarası olarak, sabah ve akşam hareketliliği yaşanmaktaydı. Sabahları ve akşamları işe giden-gelen, misafirlerini yolcu eden, sevdiklerini bekleyen, hasretle beklediği sevgiliye kavuşan, kederli ayrılıklar ve müjdeli haberlerin buluşma noktası olarak derya kenarındaki iskeleyi görmekteyiz. İstanbul?un derya kenarına yıldız misali serpilmiş onlarca iskelesi bulunmakta olup, bunların en önemlileri işlev ve kapasitesi açısından değerlendirildiğinde; Eminönü, Üsküdar ve Beşiktaş iskeleleri olarak görülmektedir. Boğaziçi ve Haliç kenarlarındaki semt iskelelerinin her birini bir yıldız olarak tarif ettiğimizde, yukarıda belirtmiş olduğumuz üç semtin iskelesini Samanyolu yıldızı, kuyruklu yıldız, kutup yıldızı olarak tarif etmemiz abartılı olmayacaktır.Üç tarafı denizlerle çevrili Şehr-i İstambul?un derya ile buse eden kıyılarının en nadide yerinde, gözbebeği misali semt iskeleleri yer almaktaydı. Bu iskeleler aynı zamanda semtin gören gözü, işiten kulağı gibi bulunduğu semtin haber alma merkeziydi. Semtin gündelik yaşantısının ve sosyal hayatının bütün renklerini iskelelerde görmek mümkündü. Semt iskelesinden kayığına yolcu alan bir kayıkçının, küreklere asılarak karşı yakadaki iskeleye yolcuyu ulaştırması, gece karanlığında gökteki yıldızın kayması gibi algılanmaktaydı. Bu manzara gündelik hayatın vazgeçilmezleri olarak her gün defalarca tekrar eden yıldız kayması misali, semt iskelelerini bir birine bağlayan bir gönül köprüsü kuruyordu.Yıldızların aktörleriDerya kanarına serpilmiş yıldızlar olarak atfettiğimiz İstanbul iskeleleri, vapurların henüz çalışmadığı dönemlerde Boğaziçi?nin en kalabalık ve hareketli dönemlerini oluşturmuştur. Her biri bulunduğu semtin yıldızı olan iskeleler, dönem dönem 150 civarına yaklaşmıştı. Günümüzde İstanbul?unda semtlerin derya ile kucaklaştığı iskele sayısı 92 adettir. Bu sayıyı görünce geçmişte semtler arası ulaşımı sağlamak üzere ne büyük gayretler gösterildiğini anlıyoruz. İskelelerimiz; nesiller boyu mekânlar arası insan naklini sağlayan kayıkların barınağı, bulunduğu semtin toplardamarı ve çekim merkezi olma özelliğini korumuştur. Hala birçok iskele aynı özelliğini devam ettirme gayreti içerisindedir. Ancak insanlık 21. yüzyıla hızlı bir giriş yaptı. Her şey değişim ve dönüşümün dişlileri arasında ufalanıp gidiyor, daha çabuk eskiyor. Bu hızlı değişime direnen ve eski çekim merkezi özelliğini devam ettirmeye çalışan iskelelerimiz, tıpkı derya kenarına serpilmiş yıldız misali gün geçtikçe parlaklığını daha da arttıracaktır. Derya kenarına serpilmiş yıldızların aktörleri hakkında bilgi verecek olursak: 1802 tarihli sayım sonuçlarına göre, İstanbul?daki iskelelerin genelinde toplam kayık sayısı 4245?tir. Bu 4245 kayıktan 864?ü gayr-i müslim, 3381?i ise müslüman elinde bulunmaktadır. 2 Nisan 1802 sayımı sonucuna göre, İstanbul genelindeki iskelelerde ça¬lışan esnaf eleman sayısı 6500?dür. Bunlardan 5151?i müslüman, 1349?u gayr-i müslimdir. 5151 müslüman esnaftan 2063?ü askerî sınıflara mensup, geriye kalan 3088 esnaf elemanı sivil kayıkçıdır. 6500 esnaf elemanı içinde, 902 müslüman ve 269 gayr-i müslim olmak üzere 1445 aylakçı (gündelikçi) mevcuttur. Sizleri 17. ve 18. asırda derya kenarına serpilmiş yıldızlar olarak adlandırdığımız iskelelerimizin isimleriyle baş başa bırakıyorum: 1802 tarihli kayıkçı esnafı sayım defterlerindeki iskele isimleriBahçekapı İskelesi, Tulumba İskelesi, İstanbul Ağası İskelesi, Salhane İskelesi, Sirkeci İskelesi, Eminönü İskelesi, Gümrük İskelesi, Haliç İskelesi, Odun İskelesi, Sebzehane İskelesi, Kapan-ı Dakik İskelesi, Cebe Ali İskelesi, Bab-ı Cedid İskelesi, Fener İskelesi, Balat İskelesi, Defterdar İskelesi, Eyüp İskelesi, Sütlüce İskelesi, Bozahane İskelesi, Halıcıoğlu İskelesi, Piri Paşa İskelesi, Hamam İskelesi, Karaağaç Ocağı İskelesi, Salhane İskelesi, Hasköy İskelesi, Tersane Bahçesi İskelesi, Divanhane İskelesi, Meyyit İskelesi, Azabkapu İskelesi, Funda İskelesi, Ayazkapu İskelesi, Kürekçikapu İskelesi, Atikbağı İskelesi, Galata İskelesi, Kurşunlu Mahzen İskelesi, Tophane İskelesi, Fındıklı İskelesi, Salıpazarı İskelesi, Kabataş İskelesi, Karabali İskelesi, Dolmabahçe İskelesi, Arap İskelesi, Beşiktaş İskelesi, Kılıç Ali Paşa İskelesi, Ortaköy İskelesi, Kuruçeşme İskelesi, Arnavutköy İskelesi, Bebek İskelesi, Mingünoğlu (Emirgan) İskelesi, Rumeli Hisarı İskelesi, İstinye İskelesi, Yeniköy İskelesi, Tarabya İskelesi, Büyükdere İskelesi, Sarıyer İskelesi, Yenimahalle İskelesi, Telli Tabya İskelesi, Rumeli Kavak Hisar İskelesi, Anadolu Kavağı İskelesi, Yüşa Tepesi İskelesi, Beykoz İskelesi, Paşabahçe İskelesi, Kanlıca İskelesi, Anadolu Hisarı İskelesi, Küçük Göksu İskelesi, Kandilli İskelesi, Çengelköy İskelesi, Çengelköy Gülbahçesi İskelesi, Beylerbeyi İskelesi, İstavroz İskelesi, Kuzguncuk İskelesi, Mumhane (Üsküdar) İskelesi, Tophaneyeri (Üsküdar) İskelesi, Üsküdar Büyük İskele, Balaban (Üsküdar) İskelesi, Ayazma İskelesi, Salacak İskelesi, İhsaniye İskelesi, Kadıköy İskelesi, Samatya İskelesi, Davut Paşa İskelesi, Bab-ı Cedid Taşı İskelesi, Kumkapu İskelesi, Çatladıkapu İskelesi, Ahırkapu İskelesiDeğişik tarihlerde yapılan sayımlara göre İstanbul?un diğer iskeleleriGalata Balıkpazarı İskelesi, Kasımpaşa İskelesi, Hünkar İskelesi, İncir Köyü İskelesi, Çubuklu İskelesi, Vaniköy İskelesi, Harem İskelesi, Moda İskelesi, Bostancı İskelesi, Maltepe İskelesi, Kartal İskelesi, Pendik İskelesi, Yenikapu İskelesi, Ayakapu İskelesi, Narlıkapu İskelesi, Ayvansaray İskelesi, Yedikule İskelesi, Ayastefanos İskelesi, Bakırköy İskelesi, Fenerbahçe İskelesi, Kavak İskelesi, Taşlimanı İskelesi, Haydarpaşa İskelesi, Sarıtaş İskelesi, Öküz Limanı İskelesi, Poyraz Limanı İskelesi, Balta Limanı İskelesi, Rahman Akıntısı İskelesi, Kayalar İskelesi, Çavuşbaşı İskelesi, Kurşunlu Mahzen İskelesi, Yağ Kapanı İskelesi, Kürkçükapu İskelesi, Şahkulu İskelesi, Zindankapu İskelesi, Yemiş İskelesi, Hasır İskelesi.