Limanlar, ticarete konu olan malların ekonomiye giriş-çıkış yaptığı üsler olarak ifade edilebilir. Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye'de de uluslararası ticaretin büyük bir bölümü, halen en ekonomik sistem olan denizyolu ile gerçekleştirilmektedir. Deniz yolu taşımacılığı havayoluna göre 14, karayoluna göre 7, demiryoluna göre 3,5 kat daha ucuz olmasından dolayı dünyada en çok tercih edilen ulaşım şeklidir. Ülkemizin 8333 km'yi bulan sahil şeridi ile Asya-Avrupa arasında köprü konumunda olması ve jeopolitik konumu itibariyle uluslararası ulaşım yolları üzerinde bulunması, limanlarımızın önemini artırmıştır. Bu yazımızda limanlarımızdaki gelişmeler ile dünya limanlarındaki gelişmeler karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sırasında; Türkiye'nin elindeki avantajları iyi değerlendiremediği sonucuna varılmıştır. Gerek devlet politikaları, gerek altyapı eksikliği gerekse de demiryolu bağlantılarının yetersizliği ve bunun gibi birçok etken bu olumsuzluğa yol açan sebepler olarak saptanmıştır. Türkiye, dünyadaki gelişmeyi izleyememiş, limanlarının Akdeniz'deki avantajlı konumunu değerlendirememiştir.Dünya ticareti deniz yoluyla yapılıyorSon 10 yıl içinde dünya ticaretinin % 90'ı deniz yolu taşımacılığı ile gerçekleşmektedir. Dünya ticaretindeki ve deniz yolu taşımacılığındaki olumlu gelişmeler, limanlara da yansımıştır. Dünya limanları, kendilerini en son teknoloji ile yenilemişlerdir. Özellikle Asya ülkelerinin son yıllarda gerçekleştirdiği ekonomik reformlar, limanların verimliliğini arttırmıştır. Bunun yanında gemi boylarının sürekli olarak artması, gelişmiş limanları tercih etmesi, gelişmekte olan ülkeleri limanlarını yenileme ve özelleştirme yapma zorunda bırakmıştır.Bu gelişmelerin dışında, dünya limanları artan deniz trafiği yüzünden büyük sıkıntılar çekmektedir. Bu sıkıntıların da en büyüğü gemilerin sırada bekletilmesidir. Bu da armatörler için felakettir. Çünkü gemi, pervanesi döndükçe para kazanır. Bu sıkıntıları önlemenin yollarını arayan liman yöneticileri çaresiz bir durumda kalmıştır. Geçtiğimiz iki seneye baktığımızda en büyük sorunların kuru yük limanlarında olduğu görülmektedir. Kalifiyesiz eleman sayısının çokluğu bu geciktirmeleri arttırmaktadır. En çok sorun yaşayan limanlar ise; Qingdao(Çin),Botany Limanı (Avustralya),Güney Afrika Limanı, Los Angeles ve Long Beach limanlarıdır. Türk Limanlarındaki GelişmelerCumhuriyet döneminde ticaretin yaygınlaştırılması amacıyla öncelik liman vetersanelere verilmiştir. Ama ilerleyen yıllarda deniz taşımacılığına istenilen gelişmeyi Türkiye gerçekleştirememiştir. Türkiye dış ticaretinin (ithalat-ihracat) % 87,4'ü denizyoluyla yapılmakta olup, limanlarımızın teknolojik gelişmelere uyum sağlamadaki zorlukları ve alt yapı eksikliği ve limanla entegrasyonu sağlayacak demiryolu bağlantılarının yetersizliği nedeniyle, transit taşımacılıktan yeterli pay alınamamaktadır. Ocak 2004 tarihinde başlanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirilmiş yakıt alımı uygulaması sonucu, hizmetlerin ucuzlayarak, yolcu ve yük taşımacılığında denizyolu payının arttırılması hedeflenmektedir. Türk Limanları arasında en fazla yükleme ve boşaltma yapılan liman Mersin'dir. Mersin Limanı?ndan sonra ikinci gelen İzmir Limanı?dır. Konteyner taşımacılığında ise Türk limanları arasında konteyner yükleme/boşaltma TCDD?ye bağlı limanlar ile İzmit Körfezi ve Ambarlı'daki özel liman ve iskelelerden yapılmaktadır. Ayrıca bir diğer sorun ise kabotaj taşımacılığında ortaya çıkmaktadır. Türkiye içinde bugün ticari malların yüzde 94'ü karayoluyla, yüzde 4'ü demiryolu ve yüzde 2?si deniz yolu ile yapılmaktadır. Oysa AB ülkelerinde, iç deniz taşımacılığı oranı yüzde 40 civarındadır. Türkiye?de bu oranın düşük olmasının sebebi ise kabotaj mallarının Türkiye gümrüklü limanları arasında deniz yoluyla taşınamamasıdır. Bu da limancılık sektörünün gelişememesine neden olmaktadır. Dünya limanlarındaki konteyner yükleme/boşaltma miktarında sürekli bir artış görülmekte olup 2012 yılında konteyner sayısının 491 milyona ulaşacağı beklenmektedir. Bunun gerçekleşmesi durumunda söz konusu konteynerlerin en kısa sürede ve en etkin ve verimli hizmet veren limanlara ihtiyaç duyulacaktır. Bu yüzden Türk Limanları; konteyner taşımacılığında dünyadaki gelişmeleri yakından izleyip, ana aktarma limanlarına sahip bir ülke konumuna gelmeyi hedeflemelidir.Sonuç ve ÖnerilerBürokrasinin bilinen yapısı ve karar verme güçlüğü nedeniyle formaliteleri en aza indirebilen gelişmiş ülkeler dahi, ekonomik faaliyetlerini kamu eliyle yürütememektedir. Türkiye'de TCDD ve TDİ limanları kamu tarafından işletildiğinden denizcilik sektörünün gelişmesinin önüne geçilmekte, ayrıca bu işletmelerimiz de kapasitelerini artıramamaktadırlar. Limanlarımızın özelleştirilmesi ile liman operasyonlarının etkinliği ve verimliliği artacak, üst ve alt yapı yatırım gereksinimleri karşılanacak, limanlar çağdaş işletmecilik anlayışı ve ticari esaslara göre işletilecektir. Böylelikle bölge limanları ile rekabet şansı artacak olan limanlarımız bölgesel ve ulusal ekonomiye daha fazla katkı sağlayacaktır. Liman hinterlandında sanayinin gelişmesi ile limanın sanayi fonksiyonu da işlerlik kazanacak olup, ulusal olduğu kadar bölgesel ekonomi de gelişecek ve istihdam artacaktır. Böylece limanların özelleştirilmesi sayesinde bu alandaki tekelleşme önlenebilirse, doğacak rekabet hizmetin kalitesini yükseltecek ve malların taşınmasıyla ilgili maliyet aşağı çekilecektir. Yalnız yeni limanların projelendirilmesiyle birlikte eskiler de modernize edilmelidir.Sonuç olarak, Türk limancılık sektörünün büyüyebilmesi için gelişkin limanlara, bu limanlar ile yeterli demiryolu ve karayolları bağlantılarına gereksinimi vardır. Bu alanda geliştirilecek makro planlar çevresinde yapılacak yatırımlar Türk limancılık sektörünü uluslararası alanda hak ettiği konumuna getirecektir.