Bir ülkede teşvik sisteminin, bir başka deyişle devlet yardımlarının genel amacı; sürdürülebilir kalkınma ve halkın refah seviyesini artırmaya yönelik hedeflere ulaşmak için girişimci ve yatırımcıları katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirmek, üretimi ve istihdamı artırmak, teknoloji ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek büyük ölçekli yatırımları özendirmek, ülke içerisinde bölgesel gelişmişlik farklılıklarını gidermektir. Doğrudan yabancı yatırımları artırmak, çevrenin korunmasını sağlamak, uluslararası rekabet gücünü artırmak gibi hedeflere ulaşmada teşvik sisteminin diğer genel amaçlarını oluşturabilir. Bunun yanı sıra özel amaçlara yönelik olarak bazı sektörlerdeki veya bölgelerdeki yatırımların desteklendiği teşvik araçları da uygulanabilir. Teşvik sistemleri büyük çoğunlukla kapsamına yeni yatırımları almakla birlikte amaç ve hedeflere bağlı olarak mevcut işletmelerin desteklendiği teşvikler de yaygın olarak uygulanmaktadır. Ülkelerin teşvik sistemlerini yönlendiren ve sınırlayan bazı faktörler de mevcuttur. Bunların başında uluslararası çok taraflı ve ikili anlaşmalar ile uluslararası ticaret kuralları gelmektedir. 2008 yılı sonunda başlayan ve etkilerini ağır bir şekilde sürdüren, bunun ötesinde ikinci dip yapma beklentilerinin olduğu içinde bulunduğumuz dönem ülkemizde mevcut işletmeleri konu alan teşvik araçlarının uygulanmasını daha önemli ve öncelikli hale getirmiştir. Bu ihtiyaçtan hareketle teşvik mevzuat ve uygulamaları ile ilgili kamu kuruluşlarımız mevcut teşvik sistemimizin revizyonu amacıyla sektörlerin bu çerçevedeki görüşlerini almak ve ihtiyaçlarını belirlemek amacıyla kamu meslek kuruluşları ile birlikte çalışmalar başlatmışlardır.

Bir sektörün tabi olduğu teşvik sistemini ve bu sistemdeki teşvik araçları ile uygulama usul ve esaslarını bilmek, teşvik sisteminden faydalanmanın temelidir. Özellikle teşvikin devletin yatırımcı veya işletmeciye hibe veya ucuz kredi vermesi olarak algılandığı ülkemizde teşvik sistemi konusunda farkındalığın önemi daha büyüktür. Bu nedenle, denizcilik sektörümüzün tabi olduğu ulusal mevzuat ve uygulamalarını kısaca gözden geçirmek istiyoruz.

4490 SAYILI TÜRK ULUSLARARASI GEMİ SİCİLİ KANUNU İLE SAĞLANAN TEŞVİKLER
Kanunun 12 inci maddesine göre;
• Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin ve yatların işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar gelir ve kurumlar vergisinden,
• Türk Uluslararası Gemi Sicilinde kayıtlı gemilerde ve yatlarda çalışan personele ödenen ücretler gelir vergisinden,
• Türk Uluslararası Gemi Siciline kaydedilecek gemilere ve yatlara ilişkin alım, satım, ipotek, tescil, kredi ve navlun mukaveleleri, damga vergisinden, harçlardan, banka ve sigorta muameleleri vergisinden ve fonlardan, müstesnadır.

3065 SAYILI KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU İLE SAĞLANAN TEŞVİKLER
Kanunun 13. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendiyle, faaliyetleri deniz taşıma araçlarının, yüzer tesis ve araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olan mükelleflere,
• Bu araçların teslimi,
• Bu araçlarla ilgili olarak verilen tadil, bakım ve onarım hizmetleri,
• Bu araçların imal ve inşası ile ilgili teslim ve hizmetler vergiden müstesnadır.

Aynı fıkranın (b) bendiyle de deniz taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler katma değer vergisinden müstesna tutulmuştur.
Kanunun 13’üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendiyle; limanların inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi işlerini fiilen kendisi yapan veya yaptıran mükelleflere, bu işlere ilişkin olarak yapılan mal teslimleri ve inşaat taahhüt işleri katma değer vergisinden istisna edilmiştir. Kanunun 14’üncü maddesine göre;
• Yabancı bir ülkede başlayıp Türkiye'den geçerek yabancı bir ülkede sona eren,
• Yabancı bir ülkede başlayıp Türkiye'de son bulan,
• Türkiye'de başlayıp yabancı bir ülkede sona eren,
Deniz taşıma işleri katma değer vergisinden müstesnadır.

4760 SAYILI ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ KANUNU İLE SAĞLANAN TEŞVİKLER
Özel Tüketim Vergisi Kanununun 12’nci maddesinin verdiği yetki çerçevesinde çıkarılan Bakanlar Kurulu kararıyla, Türk Uluslararası Gemi Siciline ve Milli Gemi Siciline kayıtlı, kabotaj hattında münhasıran yük ve yolcu taşıyan gemilere, ticari yatlara, hizmet ve balıkçı gemilerine, miktarı her geminin teknik özelliklerine göre tespit edilmek kaydıyla verilecek akaryakıtın özel tüketim vergisi kaldırılmıştır.

5084 SAYILI YATIRIMLARIN VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİ HAKKINDA KANUN KAPSAMINDA TEŞVİKLER;
Kanun kapsamındaki teşvikler 16.07.2009 tarih ve 27290 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile düzenlenmiştir. Bu Kararın uygulanması 28.07.2009 tarih ve 27302 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ esaslarına göre yürütülmektedir.
Karar gereği; denizyolu ile yük/veya yolcu taşımacılığına yönelik yatırımlar II. bölgede uygulanan teşviklerden yararlanabilmektedir. Ayrıca; 250 milyon TL asgari sabit yatırım tutarı üzerindeki liman ve liman hizmetleri yatırımları büyük ölçekli yatırımlara sağlanan teşviklerden yararlanabilmektedir.

Bu kapsamda; teşvik belgesinde belirtilen yatırım malları ile gemi ve elli metrenin üzerindeki yat inşa yatırımları ile ilgili tekne kabuğu ithali gümrük vergisinden muaftır.
Teşvik belgesi kapsamında uygun görülen makine ve teçhizatın ithali ve yerli teslimleri katma değer vergisinden istisna edilmektedir.
Maliye Bakanlığı’nca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yatırım yeri tahsisi yapılabilir.
31/12/2010 tarihine kadar başlanan;
• Komple yeni yatırımlarda, işletmeye geçiş tarihinden itibaren sağlanan,
• Diğer yatırım cinslerinde, yatırımın tamamlanmasını müteakip, yatırıma başlama tarihinden önceki son altı aylık dönemde aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilen ortalama işçi sayısına ilave edilen istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgarî ücrete tekabül eden kısmı üç yıl boyunca Hazine tarafından karşılanmaktadır.

Bölgesel uygulama kapsamında gerçekleştirilen yatırımlarda, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 32/A maddesi çerçevesinde, kurumlar vergisi veya gelir vergisine uygulanacak indirim oranları ile yatırıma katkı oranları Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararda belirlendiği şekilde uygulanmaktadır. Büyük ölçekli yatırımlar yatırımlarda, uygulanacak indirim oranları ile yatırıma katkı oranları Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’da belirlendiği şekilde uygulanmaktadır.

SONUÇ

Görüldüğü gibi denizcilik sektörümüz genel teşvik sistemine tabi olmanın yanı sıra katma değeri yüksek, emek yoğun, yüksek istihdam yaratan, döviz girdisi sağlayan, uluslararası rekabete açık ve bundan etkilenen bir sektör olması nedeniyle genel mevzuat ve uygulamaların yanı sıra sektörel bazı devlet yardımlarına da tabidir. Bu durum mevcut teşvik sisteminin denizcilik sektörüne ülkemizin beklentilerini karşılamaya yetecek desteği sağladığı anlamına gelmez. Özellikle 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Hakkında Kanun kapsamında küresel krizin etkilerini azaltma amaçlarına yönelik olarak Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile belirlenen ve uygulanan son dönem teşvik sistemi denizcilik sektörünü neredeyse dışarıda bırakmıştır. Bunun ötesinde küresel mali kriz döneminde dünya denizciliğinde söz sahibi ve Türkiye’nin rakibi konumda olan hemen tüm ülkeler denizcilik sektörlerinin uluslararası rekabet gücünü artırmak amacıyla sektöre özel teşvikler uygulamışlardır. Halen gündemde olan mevcut teşvik sisteminin gözden geçirilmesi çalışmalarında denizcilik sektörümüzün özellikleri ve hassasiyetleri dikkate alınmalı ve en azından AB ve diğer ülke uygulamalarına eşdeğer teşvikler getirilmelidir.