Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) Konseyi Gemi İnşa Çalışma Grubu (WP6) Sekreteryası tarafından hazırlanan “Türk Gemi İnşa Sanayi Raporu; WP6 Sekreteryası’nın, OECD üyesi ve OECD üyesi olmayan ülkelerdeki gemi inşa endüstrilerine ilişkin hazırlamakta olduğu ülke raporları dizisi kapsamında hazırlanmıştır. Bu çerçevede daha önce; Çin, Vietnam, Rusya Federasyonu ve Tayvan hakkında raporlar yayınlanmış olup, Temmuz 2010 WP6 toplantısında alınan karar uyarınca Türkiye, gemi inşa endüstrisi hakkında rapor hazırlanan ilk OECD üyesi ülke olmuştur.

WP6 Sekreteryası tarafından yaklaşık bir yıla yakın bir süredir üzerinde çalışılmakta olan Rapor taslağı Mayıs 2010’da sonuçlandırılmak üzere ülkemiz değerlendirmesine sunulmuştur. Rapor muhteviyatı hakkındaki ülkemiz görüşleri, ilgili tüm kamu kurumları, sektör kuruluşları ve üniversiteler ile koordine edilerek, WP6 Sekretryası’na iletilmiş ve e-posta arcılığıyla yapılan karşılıklı değerlendirmeler sonucunda Rapor’da gerekli görülen değişiklikler ve ilaveler yapılmıştır.

Söz konusu Rapor, yazım hataları ve biçimsel düzeltmeler sonrasında OECD web sayfasında genel kullanıma açılacaktır.

Rapor muhteviyatı;

Türkiye’de gemi inşa sanayinin gelişimi ve Türkiye ekonomisi açısından önemi; çelik endüstrisi, gemi yan sanayi ve gemi geri dönüşümü gibi diğer sektörlerle ilgisi;

sektöre yönelik devlet politikaları kapsamında destek tedbirleri, ihracat kredi ve garantileri ile özel finansman imkanları; gemi inşa sektörüne yönelik Ar-Ge ve yenilikçilik (innovation) faaliyetleri;

Türk gemi inşa sanayinin kapasitesi, ortaklık yapısı, başlıca tersaneleri ve tersanelerin coğrafi dağılımı; sektördeki istihdam durumu ve işgücüne ilişkin eğitim ve öğretim; Türk gemi inşa sanayinin üretim imkanları, Türk tersanelerinin yıllar itibariyle gemi üretimi ve ihracatı ile dünya gemi inşası içindeki payı, ihtisaslaştığı gemi tipleri (niş marketleri), Türk tersanelerinin mevcut sipariş durumu ve verimliliği ile rekabet gücü;

Türkiye’de gemi inşa sanayi alanında faaliyet gösteren dernek ve birlik gibi sektör kuruluşları

konu başlıkları altında yer alan inceleme ve analizlere dayalı özet ve sonuç bölümü ile halen faal olan ülke tersanelerimizin isim, yer, üretim imkanları ve iletişim bilgilerini gösteren bir tersane listesinden oluşmaktadır. Rapor, askeri gemi ve yat inşası dışındaki ticari gemi inşa faaliyetlerini kapsamaktadır.

Raporda başta öncelikle tersane sayısı ve yerleri, üretim ve kapasite itibariyle başlıca tersaneler, Türk gemi inşa sektörünün yurtiçi siparişlere dayalı yapısı, güncel sipariş defteri gibi konulara yönelik sayısal veriler dahil kavramsal düzeltmelerin yanısıra, Türk gemi inşa sanayiinin geçmiş ve güncel ihracat performansı, gelecek beklentileri, dünya gemi inşa piyasasındaki yeri ve rakip olarak belirlenen ülkelerle kıyaslamalar, 2008 dünya ekonomi ve finansman krizinin Türk tersaneleri üzerindeki etkileri, sektöre yönelik devlet destek tedbirleri, Türk tersanelerinin askeri gemi yapımındaki gösterdiği gelişim gibi birçok konuda görülen önemli analiz yanlışları ve buna dayalı yorum ve sonuçlarda büyük ölçüde değişiklikler yapılmıştır. Bu suretle, Türk gemi inşa sanayinin Raporda doğru bir şekilde yansıtılmasına özen gösterilmiştir.

Bu çerçevede Rapor muhteviyatı ve üzerinde önemle durulan başlıca konulara aşağıda kısaca değinilmiştir. Asırlar öncesine dayalı bir geçmişi bulunana Türk gemi inşa sanayii, gemi yapımı, bakım-onarımı ve gemi yan sanayisi ile birlikte Türkiye ekonomisi ve ihracatında önemli bir role sahip bulunmakta, işgücü istihdamı açısından da ciddi büyüklükleri temsil etmektedir.

Türk gemi inşa sektörü 2000’li yılların başından bu yana, özellikle 2004 sonrası kayda değer bir gelişme göstererek, ihracatını da çok önemli düzeylere çıkarmıştır. Genel olarak nispeten daha küçük tonajlarda gemi inşa etmekte olan Türk tersaneleri özellikle küçük kimyasal/petrol tankerleri ile konteyner gemi yapımında uzmanlaşmış olup, halen küçük tanker piyasasasında Çin’den sonra açık ara ile ikinci konumda bulunmaktadır.

2008’de tonaj olarak dünya gemi inşa üretiminde beşinci sırada bulunan Türkiye, 2008 dünya mali krizinin etkisiyle 2010’da onuncu sıraya düşmüş, ancak, aynı dönende Çin ve birkaç istisna dışında başlıca gemi inşacı ülkelerin hemen hepsinde farklı oranlarda üretim ve dünya paylarında düşüş görülmüştür. Söz konusu düşüşün, sektörün yurt içi talebe dayalı yapısından ziyade küresel kriz kaynaklı olduğu değerlendirilmektedir.

Aynı dönemde, dünya toplamı ve değişen oranlarda da olsa tüm gemi inşacı ülkelerin sipariş defterinde gözlemlendiği üzere, Türkiye’nin siparişlerinde kriz nedeniyle ciddi azalmalar görülmüştür. Ancak, Hindistan ve Brezilya’nın yanısıra Türkiye’nin rakibi olarak gösterilen Filipinler, Vietnam gibi, siparişler açısından Türkiye’ye kıyasla daha iyi performans gösteren ülkelerin hemen hepsinde, bu ülkelerin rekabet gücünü yükselten esas faktörün gemi inşaya verilen yoğun devlet desteği ve ucuz iş gücü olduğu bilinmektedir. Oysa, Türkiye’de devlet yardımlarına ilişkin genel uygulamalar kapsamında gemi inşa sektörüne yönelik spesifik devlet yardımı söz konusu olmadığı gibi, birkaç kalemde verilen destek tedbirleri pratikte yok denilebilecek önemsiz seviyede bulunmaktadır. Türk Eximbank kredi ve garantileri de OECD kurallarıyla uyumludur. Ayrıca, anılan ülkelerle Türkiye’nin hedef pazarları da farklıdır.
Diğer yandan, Türk tersaneleri verimlilik açısından dünya gemi inşacı ülkeler arasında orta sıralarda Çin, Tayvan ve Avrupa 14 ile aynı aralıkta yer almaktadır. 2008 yılında çıkartılan Tersaneler Yönetmeliği hükümleri gereğince tersaneler için getirilen, gerekli kalite, çevre ve iş sağlığı ve güvenliği belgelerine sahip olma zorunluluğunun, tersane verimliliklerini arttırması beklenmektedir. Ayrıca, gemi inşa sanayinin ihtiyaç duyduğu yetişmiş iş gücünün temini amacıyla her düzeyde eğitim ve öğretim faaliyetlerine önem verilmekte ve bu konuda son yıllarda kayda değer ilerlemeler sağlanmış bulunmaktadır.

OECD WP6 bünyesinde hazırlanan Türkiye Raporu ve sonrasında hazırlanacak diğer ülke raporlarının ülkemiz gemi inşa sanayinin değerlendirmelerine ışık tutacağı düşünülmektedir.